ديگر كمتر نظير آن را مىتوان يافت ، به‌ويژه آنكه اثر لهجه رازى در آن كتاب پيداست . « 1 » 7 . تفسير كهن : اين تفسير بسيار كهن و منحصربه‌فرد از نيمه دوم قرآن مجيد از ابتداى سوره مريم تا انتهاى قرآن در كتابخانه دانشگاه كمبريج انگلستان موجود است كه در كاتالوگ آن كتابخانه ثبت گرديده است . اين نسخه را نخستين بار در سال 1896 م ادوارد براون در روزنامه سلطنتى انگلستان ، معرّفى نمود و ازآن‌پس به نام « تفسير كمبريج » معروف گرديد . از نام مؤلّف اين تفسير و زادگاه و زمان تأليف كتاب اطّلاع صحيحى در دست نيست ، تنها به قرينه‌اى كه در نسخه موجود است ، شايد بتوان آن را دالّ بر خراسانى بودن مؤلّف دانست . اسلوب نگارش كتاب ، لغات و تركيبات ديرينهء فارسى آن ، در برخى از موارد در بين تفاسير فارسى منحصربه‌فرد است و اين تفسير را در رديف آثار كهن پارسى قرار داده است و از سوى بنياد فرهنگ ايران در 815 صفحه در 1347 چاپ گرديده است . تاريخ كتابت نسخه ، سال 628 هجرى است و تصحيح اين كتاب را آقاى دكتر متين عهده‌دار بوده است . 8 . مواهب عليّه يا تفسير حسينى : مؤلف آن ، كمال الدّين حسين بن على كاشفى واعظ سبزوارى است كه تأليف آن از سال 897 آغاز و به سال 899 پايان يافته است . نثر اين تفسير ، بسيار ساده و اطّلاعات مؤلّف غالبا متّكى به مفسّران بزرگ پيشين ، مانند فرّاء و بغوى مىباشد . « 2 » اين تفسير اخيرا به كوشش مرحوم محدّث ارموى احيا و بازسازى شده است . 9 . تفسير زوّارى : مؤلّف آن يكى از علماى مشهور اماميّه در قرن دهم هجرى ، معاصر شاه‌طهماسب صفوى مىباشد كه اين تفسير را به سال 964 ه به اتمام رسانده است . وى كتب متعدد ديگرى نيز به فارسى تأليف كرده است ، مانند : شرح نهج البلاغة ، مكارم الكرائم ، ترجمه اعتقادات شيخ صدوق ( ع ) به نام وسيلة النجاة و ترجمه طرائف ابن طاوس به نام طراوة اللّطائف و مجمع الهدى ، معروف به قصص الأنبياء و غيره . « 3 » 10 . تفسير خلاصة المنهج : ملا فتح اللّه كاشانى ( متوفّى 987 ) تفسيرى در ده مجلد به نام منهج الصادقين كه لغت فارسى دارد كه خلاصهء آن به نام خلاصة المنهج ، در پنج جلد قرار دارد و تفسير مفصّل ديگرش به نام منهج الصادقين في الزام المخالفين ، مىباشد كه اصل آن بارها در ايران به چاپ رسيده است . اين تفسير نيز از نظر ادبى حائز اهميت است . « 4 » اين‌ها نمونه‌هايى بس اندك از تفاسير ارزشمند ادبى بود و تعداد كلّ آنها در حدّ توان احصاء و شمارش نگارنده نيست . به اين اميد در طى فصول آينده ، معرّفى و نشان داده شوند . * مفسّران نامدار شيعه اكنون پس از سير و بررسى اجمالى ، پيرامون تفاسير گذشته ، به سراغ موضوع اصلى كتاب مىرويم و آن تبيين و بازگويى طبقات مفسران شيعه در طول زمان و گسترهء تاريخ مىباشد . با توجّه به جامعيّت و گستردگى قرآن مجيد و با توجّه به نقش سازنده و تربيتى آن ، طبيعى است كه

--> ( 1 ) اين تفسير شريف اخيرا از سوى بنياد پژوهشهاى آستان قدس رضوى ، با وضع آبرومند و تصحيح‌شده در 20 جلد چاپ و انتشار يافته است . ( 2 ) مواهب عليّه يا تفسير حسينى به تصحيح و كوشش آقاى دكتر سيد محمود جلالى نائينى در سال 1313 ش به چاپ رسيده است . ( 3 ) تاريخ نظم و نثر پارسى دكتر ذبيح اللّه صفا چاپ سوم تهران 1344 ، ج 1 ، ص 83 . ( 4 ) گنجينه سخن پارسىنويسان بزرگ تأليف دكتر صفا ، ج 1 ، ص 120 - 122 .